Sicaklik

Coğrafya bölümünde yer alan bu konu SaMeT46 tarafından paylaşıldı.

  1. SaMeT46

    SaMeT46 Moderatör

    SICAKLIK

    En önemli iklim elemanıdır. Diğer iklim olaylarının da oluşmasında sıcaklık etkilidir. Güneşten dünyamıza gelen enerji sabittir.

    SICAKLIK TERSELMESİ (INVERSİON)

    Kışın soğuk ve durgun havalarda soğuk hava çökerek zemine yerleşir. Sıcak hava da onun üzerinde yükselir. Böylece yükseldikçe sıcaklık azalacağı yerde artar . Buna denir. Bu olay kışın şehirlerde hava kirliliğini daha da artırır.

    SICAKLIĞIN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

    1) GÜNEŞ IŞINLARININ DÜŞME AÇISI
    Işınların düşme açısı küçüldükçe atmosferdeki yolu uzar. Tutulma artar. Sıcaklık azalır. Güneş ışınlarının düşme açısında etkili faktörler:

    a) ENLEM

    Enlemin etkisiyle güneş ışınlarının düşme açısı kutuplara doğru küçülür ve sıcaklık azalır. Sıcaklığın dağılışında enlemin etkisine örnekler:
    * Ekvator çevresinden gelen rüzgarlar sıcaklığı artırırken , kutup bölgesinden gelenler sıcaklığı düşürür.
    * Kutuplara yakın yerden gelen okyanus akıntıları soğuk iken, Ekvatora yakın yerden gelenler sıcak su akıntısı şeklindedir.
    * Denizlerin sıcaklığı ve tuzluluğu kutuplara doğru azalır.
    * Tarımın yükselti sınırı, Toktağan kar sınırı (Daimi kar sınırı), Orman üst sınırı kutuplara doğru azalır.

    * Akarsuların donma süresi kutuplara doğru uzar.
    * Bitki örtüsü aralıksız kuşaklar oluşturur.

    NOT: Sıcaklık kutuplara doğru azalması gerekirken artıyorsa veya aynı enlem üzerinde sıcaklık farkı var ise bu durum sıcaklığın dağılışında enlemin etkisine ters bir durumdur. Örnek: Dünyanın en sıcak yerlerinin dönenceler civarı olması. Ekvatoral bölgede daimi karlar görülmesi.

    b) GÜNLÜK HAREKET

    Güneş ışınlarının düşme açısı günün her saatine göre değişir. Günün en soğuk vakti güneş doğmadan önceki vakittir. Sebebi gündüz alınan enerjinin gece boyunca uzaya geri yansımasıdır.

    c) MEVSİMLER (EKSEN EĞİKLİĞİ)

    Eksen eğikliğinden dolayı güneş ışınlarının düşme açısı yıl boyunca değişir.

    d) EĞİM VE BAKI ETKİSİ

    * Işınların düşme açısı eğim ve bakı durumuna göre değişir.
    * Bakının sıcaklık dağılışı üzerindeki etkisi en fazla ılıman kuşakta görülür.
    * Bakıdan dolayı Türkiye’de dağların güney yamaçları daha sıcaktır.
    * Bakıdan dolayı güneşe dönük yamaçlarda;
    * Güneşlenme süresi daha uzundur.
    * Güneş ışınlarının düşme açısı daha büyüktür.
    * Sıcaklık daha fazladır.
    * Aynı tür bitkiler daha erken olgunlaşır.
    * Karlar daha erken erir.
    * Tarımın yükselti sınırı, orman üst sınırı, toktağan kar sınırı daha yüksektir.

    e) DÜNYANIN ŞEKLİ

    Yerin şeklinden dolayı güneş ışınlarının düşme açısı kutuplara doğru küçülür.

    NOT: Sıcaklığın kutuplara doğru düzenli bir biçimde azalmasını engelleyen en önemli faktör yer şekilleridir.

    2) YÜKSELTİ

    Yükseldikçe her 200 m de 1 C sıcaklık azalır. Alçaldıkça da her 200 m de 1 C sıcaklık artar.
    Sıcaklığın dağılışında yükseltinin etkisine örnekler:
    * Ekvatoral bölgede daimi karlar görülmesi.
    * Bir dağ yamacı boyunca yükselen havanın yağış bırakması.
    * Bir dağ yamacı boyunca yükseldikçe bitki örtüsünün değişmesi.
    3) NEM ORANI

    * Nem bir yerin fazla ısınmasını ve soğumasını önler.
    * Nemliliğin fazla olduğu bir yerde hava geç ısınır, geç soğur. Sıcaklık farkı az olur (Denizel iklimlerde olduğu gibi)
    * Nemlilik az ise; hava çabuk ısınır, çabuk soğur. Sıcaklık farkı fazla olur (Karasal iklimlerde olduğu gibi).
    * Yükseklere çıkıldıkça nem oranı azalır (Yoğunluk). Bu sebeple yüksek bir yerde hava çabuk ısınır, çabuk soğur.
    * Güneş ışınları bütün yıl Ekvator çevresine dik ve dike yakın açılarla düşmesine rağmen dünyanın en sıcak yeri dönenceler çevresidir. Sebebi Ekvatoral bölgede nemliliğin fazla olmasıdır.
    * Kışın bulutlu gecelerde hava ılıktır. Sebebi bulutların yansıma ile ısı kaybını azaltmasıdır. Kışın havanın açık olduğu günlerde hava ayaz yapar. Yansıma ile ısı kaybı fazla olduğu için.

    4) KARA VE DENİZLERİN ISINMA ÖZELLİĞİ

    Karalar denizlere göre erken ısınır , erken soğur. Denizler ise geç ısınır, geç soğur. Bu sebeple kışın denizden karaya doğru esen rüzgarlar havayı ılımanlaştırırken, yazın havayı serinletir.

    5) OKYANUS AKINTILARI

    Genellikle kutup bölgesinden gelen akıntılar soğuk iken, Ekvator çevresinden gelenler sıcaktır.

    Okyanus akıntılarının farklılığından dolayı Batı Avrupa ve K. Amerika’nın batı kıyıları aynı enlemde yer alan Asya’nın ve K. Amerika’nın doğu kıyılarından daha sıcaktır.