Canlıların Ortak Özellikleri

Genel Kültür bölümünde yer alan bu konu Ömer tarafından paylaşıldı.

  1. Ömer

    Ömer Yönetici

    CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ
    Canlıları cansızlardan ayıran özelliklerdir.
    1 – Şekil
    Her canlının kalıtım ve çevre etkisiyle oluşan belli bir şekli var-
    dır. Amip ve cıvık mantarların şekli değişkendir.
    Canlıda (kalıtım x çevre) etkisiyle oluşan özelliklere modifi-
    kasyon denir. Bazı özellikler (kan grubu, cinsiyet, hastalık et-
    kenlerine karşı oluşturulan antikor tepkimeleri vb) sadece gen-
    lerle belirlenir.
    Modifikasyon : Çevre etkisiyle genlerin işleyişinde meydana
    gelen kalıtsal olmayan değişmelerdir. Modifikasyonlar genel-
    likle iki yönlüdür. Kalıtsal değildir.
    ÖRNEKLER :
    — Çuha çiçeği yüksekte kırmızı, alçakta beyaz çiçek açar
    — Döllenmiş yumurtadan çıkan arı ve karıncalar farklı beslen-
    me şekillerine göre kraliçe yada işçi bireyleri oluşturur.
    — Kaslarını fazla kullanan insanın kasları gelişir.
    — Himalaya tipi tavşanda, beyaz kürk yolunarak yerine buz
    sarılırsa siyah kürk çıkar.
    — Deniz kenarındaki ağaçlar rüzgâr alma yönünün tersine –
    büyür.
    — Kıvrık kanatlı sirke sinekleri 16 ºC de yetiştirilirse düz,
    25 ºC de yetiştirilirse kıvrık kanatlı olur.
    — Çekirgeler 16 ºC de yetiştirilirse beneksiz, 25 ºC de yetişti-
    rilirse benekli olur.
    — Dere yatağındaki istiridyeler suyun akış şekline göre farklı
    kabuk şekillerinde olurlar.
    — Eşeysiz üreyen canlılarda aynı hücreden gelişen yavruların
    aralarındaki tüm farklılıklar modifikasyondur.
    — Tek yumurta (gerçek) ikizlerin aralarında gözlenebilen tüm
    farklılıklar modifikasyondur.
    Mutasyon : Genlerin kimyasal yapısında meydana gelen de-
    değişmelerdir. Mutasyonlar üreme hücrelerinde olursa kalıtsal-
    dır. Vücut hücrelerindeki mutasyonlar kalıtsal olmayıp sadece
    modifikasyona neden olurlar.
    ÖRNEK :
    Kıvrık kanatlı sirke sineği, 16 º de yetiştirilince düz kanatlı,
    25 ºC de yetiştirilince kıvrık kanatlı olur. Bu modifikasyondur.
    — Kıvrık kanatlı bir sirke sineği 35 ºC de yetiştirilince kıvrık
    kanatlı yavruları oluyor. Bu kıvrık kanatlı yavrular 16 ºC de
    yetiştirilince yine kıvrık kanatlı, 25 ºC de yetiştirilince yine
    kıvrık kanatlı oluyor.
    Bu verilen örnek mutasyondur. Çünkü 35 ºC de genlerin
    yapısı değişmiştir. Artık hangi ortam olursa olsun hep aynı
    özellik görülmektedir.
    Varyasyon : Aynı türün bireylerinde görülen kalıtsal farklılık-
    lardır. Varyasyonun nedeni mutasyonlar ve eşeyli üremedir.
    Varyasyonlar doğal seleksiyonlara neden olduğu için evrimsel
    açıdan önemlidir.
    ÖRNEK :
    — Aynı anne babadan doğan çocukların birbirlerine ve anne
    babalarına tam olarak benzememesi varyasyondur.




    Adaptasyon : Bir canlının bulunduğu ortamda yaşama ve ü-
    reme şansını artıran özelliklerinin bütününe adaptasyon denir.
    Adaptasyonların nedeni doğal seleksiyonlardır.
    ÖRNEK :
    — Bukalemunun girdiği ortama uygun olarak renk değiştirmesi
    — Dış döllenme yapan canlıların gamet sayısının fazla olması
    — Çiçekli bitkilerin embriyoyu besleyecek tohum oluşturması
    — Rüzgârla tozlaşan çiçekli bitkilerde polen sayısının fazla ol-
    ması
    — Kutuplarda yaşayan ayıların, sıcak bölgede yaşayan hem-
    cinslerine göre daha iri vücutlu olması
    — Kurak bölgede yaşayan bitkilerin yaprak ayasının dar, göv-
    de ve yaprakların tüylü, stomaların küçük ve derinde olması
    — Ağaç dallarında yaşayan çekirgelerin görünüşlerinin ağaç
    dallarına benzemesi
    2 – HÜCRE
    Canlının yapısını oluşturan, en küçük canlı yapı ve görev bi-
    rimlerine hücre denir.
    Hücre
    Hücresel Yapı Prokaryot hücre Ökaryot hücre
    Çekirdek zarı Yok Var Çekirdekçik Yok Var
    Zarla çevrili organel Yok Var (kloroplast, lizozom,
    sentrozom, golgi, mito- kondri, ER vb.)
    Ribozom VAR VAR
    Klorofil Sitoplazmada Kloroplastın içinde

    Bakteriler ve Mavi – Yeşil algler(siyanobakteriler) prokaryot
    hücreye sahiptir.
    3 – BESLENME
    Canlılar enerji elde etmek, yıpranan parçalarını onarmak – bü-
    yümek ve hayatsal olayları düzenlemek amacıyla beslenirler.
    BESİNLER

    Enerji verici Onarıcı – yapıcı Düzenleyici

    Karbonhidratlar Yağlar Proteinler Mineraller Su Vitaminler
    Nişastalı gıda- Bitkisel Bitkisel Yeşil sebze
    lar ve tatlılar – Yağlı to- – Baklagiller İnorganik ve meyveler
    – Hamur işleri humlu Hayvansal Yağda eriyen
    – Pilav bitkiler – Et A, D, E, K
    – Patates Hayvansal – Yumurta Suda eriyen
    – Tatlılar – İç yağı B, C
    – Tereyağ
    Organik Organik
    Dengeli beslenme : Bir insan bir öğünde, yaşına, işine, cinsi-
    siyetine ve sağlık durumuna uygun olarak, yukarıdaki besin maddelerinin her birinden yeteri kadar almak zorundadır. Bu-
    na dengeli beslenme denir.

    Ototrof beslenme : İnorganik maddelerden organik maddele-
    ri sentezleyerek beslenmedir.
    ÖRNEK :
    – Fotosentez
    – Kemosentez
    Heterortof beslenme : Canlının dışardan hazır besin alarak
    beslenmesidir.

    4 – BÜYÜME
    Bir hücrelilerde sitoplazma hacminin artmasına büyüme denir.
    Çok hücrelilerde hücre sayısının artmasına büyüme denir.
    Çok hücrelilerde büyüme mitoz bölünme ile sağlanır.
    Bitkilerde büyümeyi meristem (bölünür) doku sağlar. Boyca
    büyümeyi primer meristem (I. cil bölünür doku) sağlar. Tüm
    bitkilerde bulunur.
    Enine büyümeyi sekonder meristem (II. cil bölünür doku) sağ-
    lar. Sekonder meristemin kambiyum ve mantar fellojeni olmak
    üzere iki çeşidi vardır. Kambiyum ağaçlarda bulunur ve enine
    büyümeyi sağlar. Böylece yıllık yaş halkaları oluşur.
    Bitkilerde meristem doku bulunduğundan büyüme devamlıdır.
    Hayvanlarda büyüme sınırlıdır. Belli bir büyüklüğe kadar de-
    vam eder.
    Bir hücreliler neden belli bir büyüklüğe ulaşınca bölünür?
    Görüldüğü gibi hacim büyüdükçe oransal olarak yüzey küçülür
    Hücre zarından alınan maddeler hücreye yetmez hale gelir.
    Çekirdek bölün emri verir. Hücre bölününce hacim küçülür ve
    oransal olarak yüzey büyütülmüş olur.
    DÜŞÜN !
    Kutupta yaşayan ayıların iri vücutlu olması, ısı kaybını neden
    önler?
    5 – BOŞALTIM
    Bütün canlılar hücrelerinde metabolizma sonucu oluşan, atık,
    zehirli, zararlı ya da gereğinden fazla bulunan(organik besin-
    maddeleri hariç) maddeleri organizmalarından uzaklaştırırlar.
    Bu olaya boşaltım denir.
    Bir hücrelilerde : Doğrudan doğruya hücre zarından difüzyon
    la, boşaltım kofullarıyla yada kontraktil(vurgan) kofullarla olur.
    Kontraktil kofullar tatlı sularda yaşayan bir hücrelilerde bulunur
    ve suyu difüzyonun tersi yönde boşaltır.
    Sünger ve sölenterelerde : Boşaltım organı yoktur.