Toksik şok

Kadın Sağlığı bölümünde yer alan bu konu cicozz tarafından paylaşıldı.

  1. cicozz

    cicozz Çocukluk cicozlarda saklı

    Çağdaşlaşma ile birlikte modern kadının yaşantısında da büyük ve köklü değişiklikler meydana geldi. Geçmişte evde oturup çocuk bakan kadınların yerini çalışan ve üreten kadınlar aldıkça bu kadınların menstrüasyon dönemlerindeki ihtiyaçları da değişikliğe uğradı. Eskiden her ay yaşadıkları dönemi bez, pamuk gibi emici maddeler ile geçiren kadınlar hijyenik pedlerin piyasaya sürülmesi ve yaygın olarak kullanılması ile büyük rahatlık yaşamaya başladılar. Çalışma ve yaşam şartlarındaki sürekli değişim hijyenik pedleri de bir süre sonra yetersiz kılmaya başladı ve kadınlar adet dönemlerini diğer günlerden farksız geçirme isteklerini vajinal tamponlar ile sağladılar.
    Gerçekten de vajinal tamponlar özellikle çalışan kadınlar için büyük bir konfor. Ancak herşeyin bir bedeli vardır deyişi bu alanda da kendini hissettiriyor. Çünkü vajinal tamponlar hayati olabilecek potansiyel bir tehliaaai de beraberlerinde taşıyorlar: Toksik Şok Sendromu (TSS)
    Toksik Şok Sendromu Stafilokokkus Aureus adı verilen bir bakterinin salgıladığı toksinler tarafından meydana getirilen, hayatı tehdit edebilecek boyutlara ulaşabilecek ciddi bir enfeksiyondur. Son derece nadir görülür. Bir çeşit kan zehirlenmesi olarak kabul edilebilir. S.Aureus pekçok insanın cilt, burun, dirsek, vajina gibi bölgelerinde normalde bulunan bir bakteridir. Özellikle cilt enfeksiyonlarındaki en önemli patojen olan bakteri, çok nadir durumlarda ürettiği toksin (zehir) ile TSS’na yol açabilir.
    Çok nadir görüldüğü için hekimlerin büyük bir kısmı meslek yaşamları boyunca bu hastalık ile karşılaşmazlar. Fikir vermesi açısından İngiltere’de yılda sadece 18-40 TSS vakası görüldüğünü söylemek sanırım yeterli olacaktır. İstatistiklere göre hastalardan 3-4′ü erken teşhis ve tedaviye rağmen yaşamlarını yitirmektedirler.
    Mekanizma
    S.Aureus birkaç çeşit toksin üretir.TSS vakalarının %75′inde etken toksik şok sendromu toksini-1 (TSST-1) iken %25 vakada ise stafilokokkal enterotoksin B (SEB) etken faktördür.
    TSS sistemik yani vücudun birden fazla sistemini etkileyen ancak bulaşıcı olmayan bir hastalıktır. Hastalığın ortaya çıkışında 4 aşama vardır.
    TSS toksini üretebilen bir S.aureus bakterisinin insanda çoğalması ya da enfeksiyon olması
    Toksin üretimi
    Toksinin emilimi
    İntoksikasyon (zehirlenme)
    Kadınların %5-20’sinde vajinada S.aureus bulunmasına rağmen neden bazen bunların toksin üretmeye başladığı bilinmemektedir. Kişi TSS toksinine maruz kaldığında hastalık ortaya çıkar. Bu durum mens zamanında görülürse “menstrüel” diğer zamanlarda görülürse “nonmenstrüel” TSS olarak isimlendirilir.
    TSS riski gençlerde yaşlılara göre daha fazladır. TSS sadece tampon kullanan kadınlarda görülmez. Erkekler ve çocuklar da risk taşırlar. Büyük yanıklar, cilt enfeksiyonları hatta böcek sokmaları sonrasında bile TSS ortaya çıkabilir.
    Klinik
    Hastalığın klinik gidişatı çok hızlıdır. Aniden ortaya çıkar ve hızla ilerler
    Aniden ortaya çıkan 38.9 derecenin üstünde ateş
    İshal
    Kusma
    Başdönmesi
    Kas ağrıları
    Baygınlık hissi
    Aniden ortaya çıkan soğuk algınlığına benzer kendini iyi hissetmeme duygusu
    Dikkat kaybı
    Özellikle el ayası ve ayak tabanında güneş yanığına benzer cilt lezyonları
    Ciltte soyulma
    Başağrısı
    Boğaz tıkanıklığı
    Gözlerde kanlanma
    Kan basıncında ani düşme
    Laboratuvar bulgusu olarak ise
    beyaz kan hücre sayısında artma,
    protrombin zamanında uzama,
    kan albumin seviyesinde düşme,
    kan kalsiyumunda düşme
    idrarda beyaz kan hücresi bulunması hastaların %70′inde görülür.
    Tedavi
    TSS tedavisi hızlı ve belirli bir prosedürü takip ederek yapılmalıdır. TSS tanısı konulduğunda ilk yapılması gereken toksin üretiminin merkezini saptamak ve temizlemeye çalışmaktır. Ciltte belirli bir lezyon varsa temizlenmeli ve drene edilmelidir. Cerrahi yaralar iyice gözden geçirilmeli ve bol serum fizyolojik ile yıkanmalıdır. Tampon varsa hemen çıkarılmalıdır. İkinci olarak ise hemen bir damar yolu açılarak agresif sıvı tedavisine başlanmalı ve vücudun sıvı açığı yerine konmalıdır. Organ hasarını önlemek için bu son derece önemlidir.
    TSS olan erişkin hastalarda sıvı açığını yerine koymak için 24 saatte 10 litre sıvı gerekeblir. Damar yolu açıldıktan ve sıvı tedavisi başlandıktan sonra stafilokoklara yönelik antibiyotik tedavisine vakit kaybetmeden başlanmalıdır. Bu amaçla değişik sentetik, yarısentetik ya da doğal antibiyotikler kullanılabilir. TSS’lu hastalarda genel destekleyici bakım önemlidir. Bu bakımı sağlamak amacı ile hastaların yoğun bakım servislerinde izlenmesi uygun olacaktır. Eğer toksin odağı saptanamıyorsa anti TSST-1 ve antiSEB immunglobinleri verilebilir.
    Risk altındakiler
    TSS açısından bazı grup kişiler yüksek risk taşırlar. Bunlar:
    Tampon kullananlar
    Doğum kontrolü için bariyer yöntemleri tercih edenler
    Jinekolojik operasyon geçirenler
    Kendi kendine düşük yapmaya çalışmış kadınlar
    Follikülit, selülit gibi cilt enfeksiyonu olanlar
    Kimyasal yanık vakaları
    Yanık vakaları
    Böcek sokması
    Stafilokokkal zaatürre vakaları
    Septik eklem iltihabı olanlar
    Ayırıcı tanı
    Bazı hastalıklar toksik şok sendromunu andırabilir. Bu nedenle TSS ayırıcı tanısında ciddi derecede grup A streptokok enfeksiyonları, Kawasaki sendromu, leptospiroz, meningokoksemi, gram negatif sepsis, döküntü ile giden viral hastalıklar ve allerjik reaksiyonlar ekarte edilmelidir.
    Dikkat edilmesi gereken noktalar
    Tampon kullanımı ile TSS arasındaki sebep-sonuç ilişkisi tam anlamı ile bilinmese de bu sendromun tampon kullanıcılarında daha fazla görüldüğü bilinen bir gerçektir. Tampon kullanırken dikkat edilecek birkaç basit kural riski azaltır.
    Adet kanamanız için yeterli olacak en küçük tamponu kullanın
    Tampon üretici firmasının önerilerine harfiyen uyun
    Tamponu yerleştirmeden önce ve yerleştirdikten sonra ellerinizi sabun ile iyice yıkayın
    Üretici firmanın önerileri doğrultusunda tamponu sık sık değiştirin.
    Aynı tamponu 4-8 saatten daha uzun bir süre tutmayın
    Asla aynı anda birden fazla tampon kullanmayın
    Gece yatarken tampon yerine pet kullanın
    Adet dönemi dışında akıntı nedeni ile asla tampon kullanmayın
    Sadece pamuk içeren tamponlar kullanın.
    Yapılan yeni bir çalışmada TSS toksininin yanlızca pamuk kullanılarak üretilmiş tamponlarda oluşmadığı saptanmıştır. Bileşiminde rayon fiberleri içeren tamponlarda bu toksin daha kolay üremektedir. Son derece nadir görülmekle birlikte ölümcül olabilen bu sendromdan korunmak için çok gerekli olmadıkça tampon kullanmayın.