Maddenin doğada bulunuş halleri özellikleri

Soru & Cevap bölümünde yer alan bu konu Misafir tarafından paylaşıldı.

  1. Misafir

    Misafir Guest

    Maddenin doğada bulunuş halleri nelerdir, Maddenin doğada bulunuşözellikleri hangileridir
    SUYUN DOĞADA BULUNUŞ ŞEKİLLERİ
    Su doğada;

    - Katı (buz),
    - Sıvı (su) ve
    - Gaz (su buharı) şeklinde bulunur.

    Su ısı etkisiyle;
    - nem, - sulu sepken,
    - bulut, - dolu,
    - sis, - çiy,
    - yağmur, - kırağı,
    - kar gibi hava olaylarını oluşturur.

    - NEM: Yeryüzündeki su kaynaklarından buharlaşarak atmosfere karışan suya nem denir.
    - BULUT: Nemli havanın yükselmesiyle oluşan, su buharı, su zerrecikleri, buz kristalleri ya da bunların karışımına bulut denir.
    - SİS: Bol su buharı taşıyan havanın, yeryüzüne yakın yerlerde yoğuşmasından meydana gelen bulutlara sis denir.
    - YAĞMUR: Su buharı yüklü bulutlar, soğuk hava tabakalarına rastlayınca, su buharı yoğuşur, damlalar halinde yeryüzüne düşer. Buna yağmur denir.
    - KAR: Bulutlar,0 derecenin altında bir hava katmanına girince, küçük su damlaları birden bire donarak altı köşeli kar tanecikleri şeklinde yeryüzüne düşerler.
    - SULU SEPKEN: Yağmurla karışık kara, sulu sepken denir.
    - DOLU: Yağmur damlaları yere düşerken, kuvvetli rüzgarlar, bunları yukarılardaki daha soğuk hava katmanlarına iter. Damlalar donar. Buna dolu denir.
    - ÇİY: Yer yüzü gündüz ısınır, gece soğur. Nemli havadaki su buharı, bitkiler ve taşlar üzerinde yoğuşarak su damlacıkları oluşturur. Buna çiy denir.
    - KIRAĞI: Çok soğuk gecelerde, havadaki su buharı, sıvı hale gelmeden donarak bitkiler, taş ve toprak üzerinde ince bir kar tabakası oluşturur. Buna kırağı denir.


    SU DÖNGÜSÜ
    - Yeryüzündeki sular, Güneş’in ısı enerjisi etkisiyle buharlaşır.
    - Ayrıca bitki ve diğer canlılardan terleme yoluyla buharlaşan su, atmosfere karışır.
    - Atmosferde yaşanan hava hareketleriyle değişik bölgelere taşınır.
    - Su buharı, atmosferde soğuk hava tabakalarında yoğuşarak;
    - Yağmur,
    - Kar,
    - Dolu şeklinde yeryüzüne iner.
    su geçirmez toprak katmanı
    bulut

    SU DÖNGÜSÜ
    - Yeryüzündeki suların buharlaştıktan sonra yağış şeklinde tekrar yeryüzüne dönmesine su döngüsü denir.
    - Suyun doğadaki bu dolanımı aynı zamanda iklimleri de etkiler.
    - Bir bölgede uzun süre içerisinde yinelenen hava olaylarına iklim denir.

    ENERJİ KAYNAĞI GÜNEŞ
    Güneş enerjisi;

    - Yeryüzündeki karaları, suları, havayı ve tüm canlıları ısıtır.
    - Su döngüsü ve diğer hava olaylarının oluşmasını sağlar.
    - Enerjisinden yararlandığımız deniz dalgaları ve rüzgarı oluşturur.
    - Yeryüzündeki canlıların yaşamlarının devamını sağlar.

    Buna göre;

    - Yakıtlardan elde ettiğimiz enerjinin kaynağı güneştir.
    - Güneş Dünya’daki enerjinin hemen hepsinin ana kaynağıdır.
    - Güneş enerjisini farklı enerji türlerine dönüştürebilecek teknolojiler vardır.
    - Güneş pilleri,
    - Güneş kollektörleri

    ISI VE SICAKLIK

    - Tüm maddeler atom ve molekül adı verilen taneciklerden oluşur.

    Maddeyi oluşturan tanecikler;

    - Katılarda çok sıkı,
    - Sıvılarda seyrek,
    - Gazlarda daha seyrektir.

    ISI

    - Sıcak ya da soğuk her maddenin bir ısı enerjisi vardır.
    - Bir maddenin sahip olduğu ısı miktarı;
    - Cinsine, kütlesine ve sıcaklığına bağlıdır.

    SICAKLIK

    - Sıcaklık maddenin aldığı ısı enerjisinin bir ölçüsüdür. Isı alan maddelerin sıcaklığı artar.

    ISI VE SICAKLIK FARKLIDIR

    - Isı bir enerji, sıcaklık ise algılamadır.
    - Isı maddelerde hal değişimine neden olur.
    - Sıcaklık termometre ile ölçülür.
    - Isı enerjisi birimi olarak;
    - joule (jul) ve
    - Calorie (kalori) kullanılır.

    YAKITLAR

    - Yakıldığı zaman ısı enerjisi veren maddelere yakıt denir.
    - Günümüzde kullanılan yakıtlar üç ana bölümde incelenir:

    1-Katı yakıtlar
    2-Sıvı yakıtlar
    3-Gaz yakıtlar

    - Yakıtlarda depolanmış enerjinin kökeni güneş enerjisidir.
    - Yeşil bitkiler besinlerini yaparken güneş enerjisini kullanır.
    - Milyonlarca yıl önce yaşamış ağaçlar ve dev bitkiler yer kabuğu hareketleri ile yerin derinliklerine iner. Değişime uğrayarak bugün yakıt olarak kullandığımız kömürler oluşur.
    - Milyonlarca yıl önce denizlerde yaşamış bitkiler ve hayvan kalıntılarının deniz tabanlarına çöküp değişimi ile petrol ve doğal gaz yakıtları oluşmuştur.

    YAKITLARDAN NASIL YARARLANIRIZ?

    - Tüm yakıtlarda yanan madde karbondur.
    - Yakıtlar yanarken havadan oksijen alır.
    - Yanma sonucunda karbondioksit oluşur.
    - Fosil yakıtların (petrol, kömür, vb.) yanması sonucu zehirli gazlar oluşur.

    Yakıtları;

    - Uygun teknikle yakmalıyız.
    - Çevre kirliliği konusunda önlem almalıyız.
    - Tutumlu kullanmalıyız.

    NOT:Gaz yakıtlar çevreyi daha az kirletir.

    ISI ENERJİSİ HAREKETE DÖNÜŞEBİLİR

    - Yakıtların yanması ile elde edilen ısının harekete dönüştürülmesinden;
    - Isı motorları (otomobil, kamyon, vb.),
    - Buhar makineleri (buharlı tren),
    - Buhar türbinleri (termik elektrik santralleri) yapılmıştır.

    ISI BİRİMLERİ

    - Jul (j) ve kalori (cal) dir.
    - 1 kalori 1 gram suyun sıcaklığını 1 derece arttıran ısı miktarıdır.
    - 1 cal = 4 J’dür. (1000 cal = 1 kilokalori)
    - 1000 jul = 1 kilojul dür.

    - Vücudumuz, gereksinimi olan enerjiyi çeşitli besinlerden sağlar. Besin çeşitlerinin de verdikleri enerjiler farklıdır.

    Örneğin:

    - 100 g ekmekte : 250 cal
    - 100 g patateste : 90 cal
    - 100 g kuru fasulyede : 330 cal bulunur.

    Örnek: 11 yaşında bir çocuğun günlük enerji ihtiyacı 2100 cal’dir. Buna göre enerji ihtiyacı kaç juldür.
    1 cal = 4 jul olduğundan
    Enerji = 2100 x 4 = 8400 jul olur.

    Örnek: 100 g ekmeğin verdiği enerji 250 cal’dir. Bir öğünde 200 g ekmek yiyen biri kaç cal enerji kazanır?
    100 g ekmek 250 cal verdiğine göre;
    Enerji = 2 x 250 = 500 cal olur.
    Örnek: 4000 jul enerji kaç kJ’dür?
    1000 J = 1 kJ olduğundan
    4000 J = 4000:1000 = 4 kJ bulunur.

    ISI ALAN MADDENİN SICAKLIĞI ARTAR

    - Isı enerjisi alan maddenin sıcaklığı yükselir (ısınır).
    - Isı enerjisi kaybeden maddenin sıcaklığı düşer (soğur).
    - Örneğin; buzdolabından çıkardığımız yemeğimizi ısıtırsak, sıcaklık yükselir. Oda sıcaklığındaki yemeği buzdolabına koyarsak bu sefer de ısı kaybederek soğur.
    - Aynı cins ve aynı miktardaki maddelere eşit ısı verildiğinde sıcaklık artışı aynı olur.

    ISI MADDELERİ ETKİLER

    - Isı alan maddelerin sıcaklığı değişir.
    - Isı maddelerde hal değişikliğine neden olur. Isı alan katı madde sıvı, sıvı madde de gaz haline geçer.
    - Isıtılan maddelerin boyutları değişir, hacmi artar yani genleşir.
    - Isı atmosferde bazı olaylara neden olur. Rüzgar ve yağışların meydana gelmesi ısıyla ilgilidir.
    - Sonuç olarak ısı; sıcaklık değişimi, boyut değişimi ve hava değişimine neden olur.

    GENLEŞME
    Isıtılan maddelerin;

    - Boyu uzar,
    - Yüzeyi büyür,
    - Hacmi artar.

    Buna genleşme denir.
    - Genleşmenin tersi büzüşmedir. Soğuyan maddeler büzüşür.
    - Isı verilen bütün katı cisimler genleşir.
    - Her katı cismin genleşme miktarı farklıdır.
    - Genleşme katılarda ayırt edici bir özelliktir.

    SIVI MADDELERDE GENLEŞME
    - Isı enerjisi verilen bütün maddeler genleşir.
    - Her sıvının genleşme miktarı farklıdır.

    (Alkolün genleşme miktarı suyunkinden daha büyüktür.)

    - Genleşme sıvılarda ayırt edici bir özelliktir.
    - Su donarken de hacmi büyür.

    GAZLARIN GENLEŞMESİ
    - Aynı derecede ısıtılan, hacimleri eşit gazlar, aynı ölçüde genleşirler.
    - Genleşme, gazlar için ayırt edici bir özellik değildir.
    - Isı etkisiyle genleşme;
    - En fazla gazlarda,
    - Sonra sıvılarda,
    - En az katılarda olur.

    TERMOMETRE
    - Maddenin sıcaklığını ölçmeye yarayan araçlara termometre denir.
    - Termometreler katı, sıvı ve gazların genleşme özelliğinden yararlanarak yapılmıştır.
    - Üç çeşit termometre vardır:

    1-Sıvılı termometre,
    2-Metal termometre,
    3-Gazlı termometre.

    HAL DEĞİŞİMİ:
    1-Sıvı maddenin gaz haline geçmesi (buharlaşma)
    2-Gaz maddenin sıvı hale geçmesi (yoğuşma)
    3-Katı maddenin sıvı hale geçmesi (erime)
    4-Sıvı maddenin katı hale geçmesi (donma)
    5-Katı maddenin doğrudan gaz hale geçmesi ya da gaz maddenin doğrudan katı hale geçmesi (süblimleşme) olmak üzere beş şekilde gerçekleşir.

    BUHARLAŞMA:
    - Sıvı bir maddenin ısı enerjisi alarak gaz haline geçmesine buharlaşma denir.
    - Buharlaşma her sıcaklık derecesinde olur.
    - Dışarıya asılan ıslak çamaşırlar üzerindeki su damlacıkları ortamdan ısı alarak buharlaşınca çamaşırlar kurumuş olur.

    Buharlaşma hızı;
    - Sıcaklık artışıyla,
    - Rüzgarla,
    - Havadaki nemin azalması ve
    - Sıvı yüzeyinin genişlemesiyle artar.

    YOĞUŞMA:
    - Gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvı hale dönüşmesine yoğuşma denir.
    - Çaydanlığın emziğinden çıkan su buharına soğuk bir kaşık tutarsak, su buharı soğuk kaşık yüzeyine çarparak soğur.
    - Buhar, su haline dönüşerek kaşıktan damlalar halinde düşer. Bu olay yoğuşmadır.
    - Piştikten sonra ağzı kapatılarak bekletilen yemek tenceresinin kapağında oluşan su damlacıkları da yoğuşmadır.

    KAYNAMA:
    - Sıvı içinde oluşan hızlı buharlaşmaya kaynama denir.
    - Kaynama, sıvı taneciklerinin gaz haline geçmesi ve sıvıyı terk etmesidir.
    - NOT: Kaynama süresince sıcaklık değişmez.
    - Su ısıtılırsa 100 derecede kaynamaya başlar.
    - Kaynama sıcaklığı sabittir.
    - Sıvıları tanımakta kullanılabilir.
    - Alkol 79, civa 359 derecede kaynar.

    ERİME:
    - Bir katı maddenin ısı enerjisi alarak sıvı hale geçmesine erime denir.
    - Erime sıcaklığı: Saf bir katının sıvı hale gelmeye başladığı sıcaklık derecesine denir.
    - Buzun erime sıcaklığı 0 derece,
    - Mumun erime sıcaklığı 56 derece,
    - Demirin erime sıcaklığı 1540 derece dir.
    - Erime sıcaklığı; sabittir.
    - Büyüklüğü maddenin kütlesine bağlı değildir. Saf katıları tanımakta kullanılır.

    DONMA: Sıvı haldeki bir maddenin ısı enerjisi vererek katı hale geçmesine dona denir.
    - Örnek: Bir kap içindeki suyu buzdolabının buzluğuna koyarak bekletirsek, bir süre sonra katı hale geçer.
    - Donma sıcaklığı: Saf bir sıvının donmaya başladığı sıcaklık derecesine denir.
    - Suyun donma sıcaklığı 0 derece,
    - Mumun donma sıcaklığı 56 derece,
    - Demirin donma sıcaklığı 1540 derecedir.
    - Donma sıcaklığı her maddenin sabittir.
    - Saf maddelerin erime donma sıcaklıkları eşittir.

    SÜBLİMLEŞME
    - Katı haldeki bir maddenin ısı enerjisi alarak sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçmesine, ya da gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvılaşmadan doğrudan katı hale geçmesine denir.
    - Naftalin ve iyot süblimleşir.

    Hal değişimi maddenin kütlesini değiştirmez.

    YOĞUNLUK (ÖZKÜTLE)
    - Bir maddenin birim hacminin kütlesine yoğunluk ya da özkütle denir.
    - Ayırt edici bir özelliktir.

    Yoğunluk birimleri;
    - Kg/m küp
    - g/mL
    - g/L
    - g/cm küp tür.
    - Bir maddenin atıldığı sıvıda batması veya yüzmesi yoğunluğa bağlıdır.

    SUYUN KATI VE SIVI HALLERNİN YOĞUNLUK FARKININ ÖNEMİ
    - Suyun genleşmesi diğer maddelerden farklıdır.
    - Su soğurken hacmi küçülür.
    - +4 derecede en küçük hacme ve en büyük yoğunluğa sahip olur.(1 g/cm küp)
    - 0 derecede buz olunca hacmi büyür, yoğunluğu azalır. Buz sudan hafif olur.

    Bu nedenle;
    - Su yüzeyinde donan su, buz tabakası oluşturarak yüzer.
    - En soğuk günlerde bile deniz ve göllerin diplerindeki sıcaklık +4 dereceden aşağı düşmez.
    - Deniz göllerin diplerindeki su donmadığından, buradaki canlılar yaşamlarını sürdürürler.
    - Ortam sıcaklığı düştükçe deniz ve göl yüzündeki buz tabakası kalınlaşır ve alt tabakalardaki suyun
     
    Son düzenleme moderatör tarafından: 1 Ocak 2011