kamu yönetimi ceza hukuku ders notları

Ansiklopedi bölümünde yer alan bu konu RayOfHope tarafından paylaşıldı.

  1. RayOfHope

    RayOfHope Üye

    - 1 -​
    CEZA HUKUKU​
    • ​
    Ceza davalarında taraflar davalı veya davacı değildir.
    • ​
    Btn ceza davalarına kamu davası denir.
    • ​
    Ceza kanunundaki sular sikayete bağlı sular değildir.
    • ​
    Đddia makamı devletin resmi grevlisidir.
    • ​
    Sanık: Su ykleme iddiasıyla mahkeme huzuruna ıkan kisi
    • ​
    Mdafi: Sanığın savunmasını yapan avukattır.
    • ​
    Mağdur: Sutan zarar gren kisi
    • ​
    Mdahil: Sutan zarar gren kisinin davaya katılması
    • ​
    Kararlar baska davaları etkilemez.
    • ​
    Genel kurulun vermis olduğu karar itiadi birlestirme kararıdır ve herkesi bağlar
    • ​
    Ceza hukukunun tek kaynağı kanundur.
    • ​
    Temyiz Etmek: Kanun yoluna basvurmak  Verilen kararın hukuka uygun olmaması
    gerekesiyle itiraz etme.

    KANUNĐLĐK ĐLKESĐ
    a. Biimsel Kanunilik Đlkesi​
    1. Anti sosyal olsalar bile kanunun aıka su saymadığı hareketler cezalandırılamaz.
    Dolayısıyla kanunun su saydığı hareketler a sosyal olmasa bile cezalandırılır.
    2. Hi kimse kanun tarafından aıka tespit edilmeyen bir ceza ile cezalandırılamaz.​
    b. ヨze Đliskin Kanunilik Đlkesi​
    Bir eylem kanunda su olarak sayılsa da sayılmasa da a sosyal ise cezalandırılabilir yada
    kanunda ngrlen bir cezadan farklı bir cezayla cezalandırılabilir.
    Sonular;​
    1) ​
    Kanunen su olmasa da sosyal ynden tehlikeli olan davranıslar cezalandırılabilir veya
    su sayıldığı halde tehlikeli olmayan davranıslar cezalandırılmayabilir.

    2) ​
    Kanunda ngrlen cezalarla bağlı kalınması zorunlu değildir.

    • ​
    Kanunilik ilkesi 3 alt ilkeye dayanır.

    1) Kanunun tekelciliği​
    Trk ceza kanununu biimsel kanuniliğe dayanır.
    Ceza hukukunda biimsel kanuniliğin gereği olarak kanunun tekelciliği ilkesi kabul edilmistir.
    Ceza hukukunda kanunun tekelciliği gereği ilkesiyle idari islemle su ve ceza yaratılamaz.​
    2) Kanunun geriye yrmezliği​
    Yorum sylediği ve amacıyla sınırlıdır. Ceza hukukunda kıyas yasağı vardır. Yani 10 portakal
    alanla 10 elma alana aynı ceza verilmez. Kanunun gemise uygulanmazlığı ( geriye
    yrmezliği ) kanun ıktıktan sonrası iin uygulanır. ヨncesi iin uygulanamaz. Kanun
    geleceğe uygulanamaz, kanun ancak yrrlkte bulunan kanuna gre uygulanır.
    Eski kanuna gre yargılanan biri kanun ıktığı anda bu yeni kanuna gre yargılanır. Ancak
    toplumsal gven ortadan kalkacağı iin kanun sulunun lehine değilse uygulanmaz.​

    - 2 -
    Kisi hak ve zgrlklerini yasama organının keyfiliklerine karsı korumaya ynelik bu ilke
    gereğince kanunlar temel kural olarak yrrlğe girmelerinden sonra islenen fiillere
    uygulanamayacağını ifade eder.
    Ceza kanunun 7. md sine gre islendiği zaman yrrlkte bulunan kanuna gre su
    sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez. Bunun yanında sulun lehine olan
    kanunun gemise uygulanabilirliği 7. md de dzenlenmistir.​
    3) Kanunun aıklığı​
    Kanunun hangi eylemi sosyal saymıs, hangi eylemi a sosyal saymıs bu kanunda aıka
    belirtilmis olmalıdır. Keyfiyeti engelleyici bir zelliği vardır.​
    Suun Đslendiği Zaman​
    Hakim olan anlayısa gre hareketin veya ihmalin yapıldığı anda su islenmis sayılır.
    ( Davranıs ヨlt )​
    Ceza Kanununun Yer Ynnden Sınırları
    1. ワlkesellik Đlkesi​
    Bu ilkeye gre ceza kanununu sadece lkede islenen sulara uygulanır.​
    2. Sahsilik Đlkesi​
    Bu ilkeye gre ceza kanunu sadece vatandaslara uygulanır.​
    3. Koruma Đlkesi​
    Bu ilke ceza kanununun, bunu koyan devlete yada onun vatandasına karsı islenen sulara
    uygulanır.​
    4. Evrensellik Đlkesi​
    Ceza kanunları, nerede - kim tarafından islenirse islensin tm sulara uygulanır.
    TCK esas itibariyle lkesellik ilkesini kabul etmistir. Ancak bu ilke diğer ilkelerle
    yumusatılmıstır.
    a) Trkiye’de islenen sular hakkında Trk kanunları uygulanır. Trkiye lkesi Trk
    toprakları – i sular – karasuları ve bunların zerindeki hava sahasından olusur.
    b) Yabancı lkede ( bazı suları isleyen Trk’te Trk kanunlarına gre yargılanır.
    c) Yabancı lkede Trkiye veya Trk vatandaslarına karsı islenen bazı sulara Trk
    kanunları uygulanır.
    d) Yabancı lkede yabancı tarafından bir yabancıya veya baska bir devlete karsı islenen
    bazı sulara da Trk kanunlarını uygulamak mmkndr.​
    Suun Đslendiği Yer​
    Suun maddi unsurunu olusturan davranıs ve sonu aynı yerde meydana gelmisse o yer suun
    islendiği yerdir. “mesafe suları” adı verilen sularda suun maddi unsurunun kısmen bir
    lkede, kısmen de baska bir lkede gereklesmesi sz konusudur. ( Antakya’dan kursun
    sıkılır Suriye’de birinin lmne sebep olmak vb. )
    Bu durumda, TCK’ye gre, ister davranıs kısmen veya tamamen Trkiye’de islenmis olsun,
    ister sadece sonu Trkiye’de gereklesmis olsun su Trkiye’de islenmis sayılır.​

    - 3 -​
    Suluların Geri Verilmesi​
    Suluların su isledikten sonra baska lkelere kaarak fiillerinin sonularından kurtulmalarını
    nlemek amacıyla suluların geri verilemesi uluslar arası anlasmalarla kabul edilmistir.
    Suluların geri verilmesine Dair Avrupa szlesmesi, geri vermeye esas olabilecek filleri su
    sekilde gstermistir.
    a) Fiil her iki devletin kanununda da su olmalı
    b) Fiil her iki devletin kanununda da asgari bir sene ile hrriyeti
    bağlayıcı bir cezaya veya tedbiri gerektirmelidir.
    c) Geri istenen kimse geri isteyen devletin mahkum edilmis ise, bunun
    sresi ( 4 ) aydan az olmamalıdır.
    d) Su siyasi, askeri su olmamalıdır.
    Kendisine geri verilen devlet, geri verilen kisiyi geri vermeye esas olandan baska bir fiilden
    dolayı yargılayamaz.​
    Ceza Kanununun Kisi Ynnden Sınırları
    1) ​
    Cumhurbaskanının Sorumluluğu
    Anayasasının 105. maddesine gre “Cumhurbaskanının resen imzaladığı kararlar ve emirleri
    aleyhine yargı mercilerine basvurulamaz. Ancak vatana ihanetten dolayı sulanabilir.

    2) ​
    Yasama sorumsuzluğu ve dokunulmazlığı

    • ​
    Yasama Sorumsuzluğu: Sorumsuzluk milletvekillerinin meclis
    alısmalarındaki oy – sz – dsnceleri ile isledikleri sular ynnden kabul
    edilmistir. Bunların dısındaki fiiller sorumsuzluğun kapsamına dahil değildir.
    Sorumsuzluk, yelik sıfatının sona ermesi ile bitmez devam eder.

    • ​
    Yasama Dokunulmazlığı: Seimden nce veya sonra bir su islediği ileri
    srlen milletvekillerinin Meclisin kararı olmadıka tutulamaması,
    sorgulanamaması, tutuklanamaması, yargılanamaması vb. ifade eder.

    • ​
    Dokunulmazlığın Đstisnaları:
    1)
    Ağır cezayı gerektiren sust halleri

    2) ​
    Seimden nce sorusturulmasına baslanmıs olmak kaydıyla Anayasanın 14.
    maddesindeki durumlar.

    3) ​
    Diplomasi dokunulmazlığı
    Diplomasi alısanlarının yabancı lkede grevlerini yerel idareler mdahalesi olmaksızın ve
    gereken gizlilikle yapabilmelerini sağlamak iin uluslar arası hukukun tanıdığı siyasi bir
    teminattır. Diplomasi alısanları grev yaptıkları lkenin yargısına tabi değildir.

    4) ​
    Askeri isbirliği antlasmalarından kaynaklanan dokunulmazlıklar
    NATO szlesmesinde bu konuda dzenlenmis maddeler vardır.

    SUヌ VE UNSURLARI
    Su: ​
    Ykmllk ehliyetine sahip olan bir kimsenin kusurlu iradesinden doğan, hukuka
    aykırı kanunda yazılı tipe uygun ve karsılığında ceza tayin edilmis olan fiillerine su denir.

    Suun Unsurları​
    Bir eylemin su olabilmesi iin gerekli sartlara suun unsurları denir.​

    - 4 -​
    Kanunilik ( Tipiklik ) Unsuru​
    Bir fiilin su olarak sayılabilmesi iin kanunda yazılı tipe uygun olması gerekir bu unsur
    kanunsuz su ve ceza olmaz ilkesinin bir sonucudur. Eğer fiil kanundaki tanıma uymazsa
    diğer btn unsurları toplamıs olsa bile su sayılmaz.​
    Maddi Unsur​
    Dıs dnyada aığa ıkan insan davranısı yapmak yada yapmamak biiminde grnr.
    Yapmak seklinde ortaya ıkarsa icrai yapmamak seklinde ortaya ıkarsa ihmali davranıs
    denir. Suun olusabilmesi iin icrai veya ihmali biimde beliren bir hareketin varlığı sarttır.​
    a) Đcrai Hareket​
    Kisinin vcuduyla yaptığı icrai bir davranıstır. ヌoğunlukla bedensel davranıslar biiminde
    ortaya ıkan icrai hareket szle de yapılabilir.​
    ヨrnek: ​
    Hakaret suu, tabanca ve bıakla adam ldrme vb. gibi davranıslar.

    b) Đhmali Hareket​
    Bireyin yapmak zorunda olduğu bir hareketi yapmamasından ibarettir. Ancak btn ihmali
    davranıslar değil hukuk kurallarıyla atısan ihmali davranıslar hukuku ilgilendirir. Bu nedenle
    hukuk dzeni tarafından yapılması emredilen hareketlerin yapılmasıdır.​
    ヨrnek: ​
    Grevi ktye kullanma suu, kamu grevlisinin suu bildirmemesi gibi.

    Manevi Unsur​
    Hareketin ve ihmalin bilinli ve iradi olmasını gerektiren manevi unsur kusurluluk olarak
    adlandırılır. Bu unsura gre suun meydana gelebilmesi iin failin kanundaki tanıma uygun ve
    hukuka aykırı olan fiiline zgr iradesi ve isteğinin katılmıs olması gerekmektedir. Eğer sua
    kusurlu irade katılmadıysa suta meydana gelmez.​
    a) Kast​
    Suu olusturan bir eylemin islenisini ve sonucunu birlikte istemek durumudur. Trk Ceza
    Kanununa gre kast suun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek
    gereklesmesidir. Suun olusması kastın varlığına bağlıdır.​
    b) Olası Kast​
    Kisinin suun kanuni tanımındaki unsurlarının gereklesebileceğini ngrmesine rağmen fiili
    islemesi halinde olası kast vardır. Kastla arasındaki fark kastta eylem ve sonu bilerek ve
    istenerek islenir. Olası kastta suun kanun tanımındaki unsurları ngrlmesine rağmen fiil
    islenir. Dolayısıyla olası kastta sonucu istememek ama kabullenmek durumu vardır. Olası
    kastta indirilmis ceza verilir.​
    c) Taksir​
    Hukuken hareketin isteyerek yapılması fakat neticenin ngrlmemesi yada ngrlebilir olsa
    da istenilmemesidir. ヌoğunlukla, dikkatsizlik, tedbirsizlik, meslek ve sanatta acemilik
    biimlerinde ortaya ıkar. Taksirli sularda kural olarak failin taksirinin derecesine gre ceza
    verilir. ​
    ヨrnek: Trafik kazaları, damdan kiremit dsmesi neticesinde birinin lmesi vb.

    d) Bilinli Taksir​
    Kisinin ngrdğ neticeyi istememesine karsı neticenin meydana gelmesi halinde bilinli
    taksir vardır. Bir baska ifadeyle failin sonucu ngrebiliyor olması fakat sonucun
    gereklesmesini istememesi ve gereklesmeyeceği inancıyla hareket etmesi seklinde ortaya
    ıkan taksir biimidir. ヨrnek: Buzlanmıs yolda srat yapmak vb.​

    - 5 -​
    Hukuka Uygunluk Nedenleri​
    Kanunun hkmn yerine getirebilmek iin yapılan islem hukuk erevesinde sayılır. Emirler
    3 biimde olabilir. Emir yasa tarafından yetkilendirilmis amir tarafında verilmis veya yasaya
    uygun ieriğe sahipse ve su unsuru tasımıyorsa uygulayıcı tarafından uygulanması
    zorunludur ve hukuka uygunluk nedenidir.​
    1. Mesru Mdafaa ( Haklı Savunma )​
    Kisinin kendisini koruma maksadıyla yapmıs olduğu fiili harekettir.
    Kosulları;
    1. Kosul: Bir saldırı olması yada olma tehlikesinin bulunması lazımdır.
    2. Kosul: Saldırı bir hakka ynelmis olmalıdır.
    3. Kosul: Saldırı haksız olmalıdır.
    4. Kosul: Savunma zorunlu olmalıdır.
    5. Kosul: Mdahale saldırıyla orantılı olmalıdır.​
    2. Zorunluluk Hali​
    Gerek kendisine gerek baskasına ait bir hakka ynelik bilerek neden olmadığı ve baska
    yollarla korunma olasılığı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya
    baskasını kurtarma zorunluluğu ile saldırı ile orantılı olarak islenen fiillerde zorunluluk hali
    sebebiyle ortaya ıkan hukuka uygunluk nedenidir.
    Haklı savunmadan temel farklılıkları:​
    1. ​
    Tehlikeye neden olmayan masum bir nc sahısa zarar verilmesi durumunda ayrıca
    zarar gren kisiye hakkaniyet gereğince tazminat deme zorunluluğunun
    bulunmasıdır.

    2. ​
    Zorunluluk halinden bahsedebilmek iin zararlı davranısın yapıldığı sırada tehlikeli
    durumun gereklesmesi olasılığının varlığı ve failin bunu bilerek neden olmamıs
    olması gerekir.

    3. ​
    Failin islediği fiil korunma ynnden zorunlu olmalıdır. Dolayısıyla baska yolla
    korunma olanağının bulunmamasıdır.


    - 6 -​
    VĐZE SONRASI​
    Hakkın Kullanılması​
    TCK madde 26’ya gre hakkını kullanan kimseye ceza verilmez Bir hakkın kullanılması
    amacıyla islenen fiilin cezalandırılmaması iin hukuk dzeninin bu hakkı tanımıs olması ve
    bu hakkın kullanılmasına da izin vermis olması gerekir.
    Hakkın kullanılması seklindeki hukuka uygunluk nedeni hak sahibinin kanunun belirlediği
    sınırları asması halinde geerli değildir. Eğer fail hakkını kullanmadan nce veya kullandığı
    sırada yargı organlarına basvurmak zorundaysa byle bir basvuruda bulunmaksızın hakkını
    kullanmaya kalkısan kimse bu hukuka uygunluk nedeninden yararlanamaz.
    Đlgilinin ( Hak Sahibinin ) Rızası
    Hukuken korunan varlığın sahibinin rıza ve rızasızlık seklinde ortaya ıkan iradesi ceza
    hukuku aısından nemlidir. TCK 26’ya gre kisinin mutlak olarak tasarruf edebileceği bir
    hakkına iliskin olmak zere aıkladığı rızasına uygun islenen fiilden dolayı kimseye ceza
    verilemez. Ceza kanununa gre aıklanan rızanın sınırları syledir;​
    1. Rıza mutlak olarak tasarruf edilebilen haklara iliskin olmalıdır.​
    Tasarruf edilebilen haklar kanunda dzenlenmistir. Ancak bireyin serbeste yararlanmasını
    garanti altına almak amacıyla tanımlanan haklar tasarruf edilebilen haklardır. Dolayısıyla
    doğrudan devlete ait menfaatleri ihlal eden sular, toplumsal menfaatleri ihlal eden sular,
    kamu barısı, gveni, sağlığı ve genel ahlaka karsı sularda rızanın herhangi bir etkisi yoktur.
    Buna karsı malvarlığı basit vcut dokunulmazlığı, vcut dokunulmazlığı zerindeki tasarruf
    yetkisi fiziki btnlğnn devamı seklinde zarar grmesine neden olan veya baska sekilde
    kanuna kamu dzenine yada ahlaka aykırı olan davranıslar ynnden yoktur. ヨlmden sonra
    vcut btnlğne ynelik tasarruf yetkisi mmkndr dolayısıyla bu haklarla ilgili rıza
    hukuka uygunluk aısından etkilidir.​
    2. Aıklanan Rızanın geerli bir rıza olması gerekir.​
    a) Rıza gsterme yetkisi korunan menfaatlerin sahibine aittir.
    b) Rıza gsterme yetkisine sahip olan kisi byle bir beyanda bulunmaya ehliyetli
    olmalıdır. Buradaki ehliyetten kasıt ayırt etme gcne sahip olmaktır.
    c) Rıza sahibinin kendi hakkının zarar grmesine veya tehlikeye sokulmasına izin veren
    aıklanmıs iradesine gerek vardır.
    d) Rızanın gsterilmis olması yetmez. Hareketin gereklestiği zamanda rızanın devam
    etmesi gereklidir.
    e) Farklı grsle olmasına rağmen ahlaka aykırı veya ahlaksızca sartlara bağlanan rıza​
    geersizdir.