Anafilaksi (Anafilaktik Şok)

Sağlık Merkezi bölümünde yer alan bu konu SaMeT46 tarafından paylaşıldı.

  1. SaMeT46

    SaMeT46 Moderatör

    ANAFİLAKSİ: TANIMLAMA ve BULGULAR

    Anafilaksi (anafilaktik şok) allerjik reaksiyonların en şiddetlisidir. Dakikalar içinde ortaya çıkar ve çok hızlı seyreder.Vücuttaki tüm doku ve organları etkiler. Ağır anafilaksi vakaları bazen ölümle sonuçlanabilir.Anafilaksiyi daha iyi anlayabilmek için bir örnekle açıklayalım: tüm allerjik hastalık bulgularını bir araya getirin... Astımda görülen nefes darlığı, solunum sıkıntısı,boğulma hissi;allerjik rinitte görülen burun ve göz kaşıntısı,burun akıntısı, hapşırma nöbetleri;ürtikerde görülen vücutta kaşıntılı kabarıklıklar; anjioödemde görülen şişlikler; gıda allerjilerinde görülen karın ağrısı, bulantı,kusma; ve tüm bunlara ek olarak tansiyon düşüklüğü ve kalpte çarpıntı...Anafilaktik reaksiyonun şiddetine bağlı olarak bu bulguların tamamı ya da birkaçı birlikte görülebilmektedir.

    BAŞLANGIÇ BULGULARI
    İç sıkıntısı ve ölüm korkusu
    Ciltte kaşıntı ve kızarıklık
    Baş dönmesi ve bayılma hissi

    CİLT BULGULARI
    Ciltte karıncalanma,
    Ürperme
    Sıcak basması
    Tüm vücutta kızarıklık
    Ürtiker ve Anjioödem

    MİDE-BARSAK SİSTEMİ BULGULARI
    Bulantı-Kusma
    Karın ağrısı,
    Karın krampları
    İshal

    SOLUNUM YOLLARI BULGULARI
    Burun akıntısı, Hapşırma
    Ses kısıklığı, Boğazda dolgunluk ve boğulma hissi
    Göğüste sıkışma hissi
    Solunum yetmezliği
    Vizing (hışıltı)

    KALP VE DAMAR SİSTEMİ BULGULARI
    Tansiyon düşüklüğü
    Taşikardi (çarpıntı)
    Kalp ritim bozuklukları

    NÖROLOJİK BULGULAR
    Baş dönmesi-Bayılma
    Oryantasyon bozukluğu
    Nöbet - Şuur kaybı - bayılma
    İdrar veya gaita kaçırma

    Anafilaksi çok hızlı seyredebilen bir klinik tablodur.

    Ani olarak başlar ve dakikalar içinde şiddetlenir.
    Bunu bir dinamit fitilinin yanmasına benzetebiliriz. Kısa sürede müdahale ve tedavi edilmesi gereken bir durumdur. Yani dinamite ulaşmadan fitilin söndürülmesi gerekir.
    Eğer vaktinde tedavi uygulanmaz ise şok tablosu ortaya çıkar ve hastanın hayatını tehdit eder bir durum ortaya çıkar.

    ANAFİLAKSİ: NEDENLER

    Anafilaksi nasıl ortaya çıkar
    Anafilaksinin oluşma mekanizması, allerjik hastalık mekanizmaları ile hemen hemen aynıdır. Yani allerjik reaksiyonlardan sorumlu birtakım hücrelerin (mast hücresi ve bazofil akyuvarlar), allerjik hastalık bulgularını oluşturan salgılarını (mediatör) bir şekilde salgılamaya başlaması ile ortaya çıkar.

    Anafilaksi nedenleri
    Bağışıklık sistemi normal şartlarda organizmayı hastalıklardan ve tümörlerden korumakla görevlidir. Yani kendinden olmayan herşeyi tanımak ve vücuda zarar vermesini önlemek üzere programlanmıştır. Ama bazen bağışıklık sistemi aşırı reaksiyon verir ve allerji ve anafilaksi gibi hastalıklara neden olur.

    Anafilaksiye neden olduğu bilinen maddeler şunlardır:

    Gıdalar
    İlaçlar
    Radyokontrast maddeler (ilaçlı film)
    Arı venomları (zehiri)
    Allerji aşıları
    Aşılar ve anti-serumlar
    Lateks (lastik) ürünleri
    Kan ve kan ürünleri

    Yalnız burada önemle vurgulanması gereken bir durum vardır:
    Gıdalar anafilaksiye neden olur derken, her insanda ve her gıda ile olabileceği kasdedilmemektedir. İnsanların gıdalara karşı allerjisi olabilir. Bu toplumda %1-2 oranında gözlenen bir durumdur. Ama bazı kişilerde bu allerji çok şiddetlidir ve allerjisi olan gıdayı aldığında allerji bulguları çok şiddetli bir şekilde ortaya çıkar. İşte bu anafilaksidir.
    Bir diğer örnek; herkes hayatında bir veya daha fazla kez arı tarafından sokulmuştur. Ama bu kişlerin çok az bir kısmında arı sokması anafilaksiye neden olmaktadır.
    Bir örnek daha; ilaçlı film çekimlerinde kullanılan radyokontrast maddeler çoğu insan tarafından sorunsuzca tolere edilir ve allerji oluşmaz. Ama bazı insanlar radyokontrast maddelere aşırı reaksiyon verirler ve anafilaksi ortaya çıkar.

    ANAFİLAKSİ: TEDAVİ ve KORUNMA

    Anafilaksi nasıl tedavi edilir?
    Esas olan anafilaksinin ortaya çıkmasını önlemektir. Ama bu çoğu kez mümkün olamaz.
    Anafilaksi bulguları ortaya çıktıktan sonra ise süratle tedavi edilmesi gerekir. Bu tedavinin bir sağlık kurumunda ve doktor tarafından yapılması gerekir.
    Ancak anafilaksinin ne zaman ve hangi ortamda ortaya çıkacağını önceden tahmin etmek mümkün değildir. Kuşkusuz kişilerin sürekli bir doktor ile birlikte gezmesi de mümkün değildir.
    Peki ne yapmak gerekir? Durum çok mu umutsuz? Hayır!

    Anafilaksiden korunma ve acil durumlarda kendi kendine tedavi
    Korunma denince akıla gelmesi gereken şey, kişilerin daha önce şiddetli allerjilere neden olmuş maddelerden uzak kalmasıdır. Açıklayalım: Kişide
    Arı allerjisi varsa, arı sokmasını önleyecek tedbirlerin alınması...
    İlaç allerjisi varsa allerji yapan ve kimyasal yapısı benzer ilaçların kullanılmaması...
    Gıda allerjisi varsa sorumlu gıdanın ve sorumlu gıdayı içermesi muhtemel gıdaların tüketilmemesi.
    ...
    Allerjenden uzak kalma her zaman mümkün olmayabilir ve anafilaksi bulguları aniden ortaya çıkabilir. İşte bu durumlarda kullanılmak üzere bir takım acil tedavi kitleri hazırlanmıştır. Yurdumuzda bu tür kitler ticari olarak satılmamaktadır ama gerektiğinde allerji uzmanları tarafından hastalara bu tür kitler hazırlanabilmektedir.
    Ayrıca acil tedavide en önemli ilaç olan adrenalin (epinefrin) otoenjektör adı verilen otomatik ilaç salıveren iğneli sistemler halinde satılmaktadır. Acil durumda hasta bu iğneyi kendi kendine uygulayabilmekte ve sağlık kurumuna yetişecek değerli zamanı kazanabilmektedir.
    Ayrıca diğer kronik hastalıklarda olduğu gibi, acil durumlarda doktor müdahelesini kolaylaştıracak tanıtım kartları taşınmalıdır. Bu kartlarda kişinin adı soyadı, allerjisi olan maddeler, acil durumda uygulanması gereken ilaç, ulaşılması gereken telefon numaraları vb bilgiler yazmalıdır. Yurt dışında bu amaçla geliştirilmiş kolye ve bilezik şeklinde acil durum tanıtım malzemleri vardır (medic-alert).

    SONUÇ OLARAK
    Hastalıklar insan yaşamının bir parçasıdır ve onlarla yaşamayı bilmek gerekir. Anafilaksi de bu durumlardan birisidir. Şiddeti ne olursa olsun anafilaktik bir reaksiyonla karşılaşmış olan kişinin mutlaka bir allerji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.
    Allerjist anafilaksinin nedenini ortaya koyacak gerekli test ve tetkikleri yaptıktan sonra, kişinin daha sonraki yaşamında benzer bir olayla karşılaşmaması için gerekli önlemleri anlatacak, eğer tekrarlarsa kişiye kendi kendine acil tedaviyi uygulamayı öğretecek, şüpheli durumlarda danışmanlık görevini yerine getirecektir.
     
    Son düzenleme moderatör tarafından: 29 Nisan 2012